CHÓNG MẶT KHI THAY ĐỔI TƯ THẾ: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH XỬ TRÍ

Chóng mặt khi thay đổi tư thế có thể xuất phát từ rối loạn cơ học ở tai trong, tình trạng tụt huyết áp đột ngột, hoặc thậm chí là dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ. Vậy hiện tượng này có thực sự nguy hiểm không và người bệnh nên xử trí thế nào?

NGUYÊN NHÂN GÂY CHÓNG MẶT KHI THAY ĐỔI TƯ THẾ

Hiện tượng chóng mặt khi chuyển từ nằm sang ngồi, từ ngồi sang đứng hoặc khi xoay đầu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số nguyên nhân phổ biến gồm:

1. Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV)

BPPV thường gặp ở người trung niên và cao tuổi. Người bệnh đột ngột thấy quay cuồng, mất thăng bằng, đặc biệt khi thay đổi tư thế đầu, nằm xuống hoặc đứng lên.

Nguyên nhân là do các tinh thể canxi cacbonat (sỏi tai trong) rơi vào ống bán khuyên, làm rối loạn tín hiệu truyền về não. Bộ não “hiểu nhầm” rằng cơ thể đang quay dù thực tế vẫn đứng yên, gây chóng mặt. Triệu chứng thường giảm khi người bệnh giữ yên một tư thế.

2. Rối loạn tiền đình ngoại biên

Khi các cấu trúc ở tai trong hoặc dây thần kinh tiền đình bị tổn thương, người bệnh có thể thấy chóng mặt dữ dội, quay cuồng, buồn nôn, thậm chí rối loạn thính giác.

Một số nguyên nhân thường gặp: bệnh Meniere, viêm mê đạo tai, viêm dây thần kinh tiền đình, thoái hóa cột sống cổ chèn ép mạch máu, u dây thần kinh số VIII, hoặc ngộ độc rượu, thuốc.

3. Hạ huyết áp tư thế

Hay còn gọi là tụt huyết áp tư thế đứng – xảy ra khi huyết áp giảm đột ngột lúc chuyển từ nằm/ngồi sang đứng. Tình trạng này thường gặp ở người cao tuổi, người mất nước (do sốt, tiêu chảy, nôn ói) hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, giãn mạch.

Do máu dồn xuống chân khi đứng dậy nhanh, lượng máu và oxy lên não tạm thời giảm, khiến người bệnh hoa mắt, chóng mặt. Triệu chứng thường chỉ kéo dài vài giây đến vài phút nhưng nếu tái diễn nhiều lần, gây ngất hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, cần được thăm khám.

4. Thiếu máu não

Thiếu máu não gây giảm lưu lượng máu lên não, làm rối loạn chức năng thần kinh. Người bệnh thường hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn khi đổi tư thế đột ngột.

Nguyên nhân có thể do xơ vữa động mạch, tăng huyết áp không kiểm soát, thoái hóa cột sống cổ hay khối u chèn ép mạch máu. Khi tình trạng kéo dài, có thể kèm đau đầu, ù tai, suy giảm trí nhớ, mất tập trung. Đây cũng là dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ đột quỵ.

5. Nguyên nhân khác

Một số yếu tố khác cũng có thể gây chóng mặt khi thay đổi tư thế như:

• Mất nước, hạ đường huyết, thiếu máu do thiếu sắt.
• Tác dụng phụ của thuốc (hạ huyết áp, lợi tiểu, an thần).
• Stress, lo âu.

Bệnh lý hiếm gặp nhưng nguy hiểm như u não, động kinh, xơ cứng rải rác, đột quỵ tiểu não… thường kèm triệu chứng nặng như yếu liệt, co giật.

TRIỆU CHỨNG CHÓNG MẶT KHI THAY ĐỔI TƯ THẾ

Hiện tượng chóng mặt khi đổi tư thế thường liên quan đến rối loạn tiền đình, tuần hoàn não hoặc huyết áp. Một số triệu chứng điển hình gồm:

• Cảm giác quay cuồng, mất thăng bằng ngay sau khi từ nằm sang ngồi hoặc từ ngồi sang đứng.
• Hoa mắt, choáng váng, có cảm giác sắp ngất.
• Buồn nôn hoặc nôn, đặc biệt khi thay đổi tư thế nhanh.
• Đổ mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, cơ thể mệt lả; một số trường hợp kèm tụt huyết áp.
• Cảm giác đầu nhẹ bẫng, trống rỗng, khó tập trung.
• Trong trường hợp thiếu máu não hoặc bệnh Meniere: có thể xuất hiện thêm ù tai, giảm thính lực, đau đầu.

KHI NÀO CẦN GẶP BÁC SĨ?

Người bệnh nên thăm khám bác sĩ nếu:

• Các cơn chóng mặt tái phát nhiều lần, đột ngột, dữ dội hoặc kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Chóng mặt đi kèm các triệu chứng nguy hiểm như:
• Đau đầu dữ dội, nhức đầu bất thường.
• Ngất xỉu, yếu liệt một bên cơ thể, tê bì tay chân.
• Mất thị lực, nhìn đôi, khó nói, líu lưỡi, rối loạn ý thức.
• Nhịp tim nhanh, đau ngực, khó thở.

Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ hoặc bệnh lý tim mạch nghiêm trọng, cần được cấp cứu kịp thời tại cơ sở y tế.

CÁCH XỬ TRÍ KHI BỊ CHÓNG MẶT ĐỘT NGỘT DO THAY ĐỔI TƯ THẾ

Khi cảm thấy chóng mặt sau khi thay đổi tư thế, người bệnh nên:

• Ngồi hoặc nằm ngay tại chỗ an toàn để tránh té ngã.
• Giữ yên đầu, hít thở sâu và đều, có thể nhắm mắt để giảm cảm giác quay cuồng.
• Không đứng dậy hoặc xoay đầu đột ngột; nếu cần đứng lên, hãy thực hiện chậm rãi, từng bước một.
• Uống đủ nước, nghỉ ngơi tại chỗ; có thể nằm nghiêng sang một bên trong tư thế thoải mái.
• Tuyệt đối không lái xe hay vận hành máy móc trong lúc chóng mặt để đảm bảo an toàn.

Nếu kèm buồn nôn, có thể dùng thuốc chống nôn hoặc thuốc kháng histamin tiền đình theo chỉ định của bác sĩ để giảm triệu chứng.

CHÓNG MẶT KHI THAY ĐỔI TƯ THẾ CÓ NGUY HIỂM KHÔNG?

Trong phần lớn trường hợp, hiện tượng chóng mặt khi thay đổi tư thế không gây nguy hiểm đến tính mạng. Ví dụ, chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV) hay hạ huyết áp tư thế thường chỉ gây khó chịu, mất thăng bằng thoáng qua và cải thiện khi người bệnh giữ yên tư thế.

Tuy nhiên, không nên chủ quan. Nếu chóng mặt tái diễn thường xuyên, mức độ ngày càng nặng hoặc đi kèm triệu chứng bất thường, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý mạch máu não hoặc tim mạch, cần được thăm khám sớm để chẩn đoán và xử trí kịp thời.

BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA CHÓNG MẶT, MẤT THĂNG BẰNG KHI THAY ĐỔI TƯ THẾ

Để hạn chế tình trạng hoa mắt, chóng mặt khi đổi tư thế, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Khám sức khỏe định kỳ: kiểm tra tổng quát, tim mạch, thần kinh để phát hiện sớm các bất thường.
• Thay đổi tư thế chậm rãi: đứng lên từ từ khi chuyển từ nằm sang ngồi, từ ngồi sang đứng, tránh đứng dậy quá nhanh.
• Xử trí kịp thời khi chóng mặt: ngồi xuống hoặc nằm nghỉ ngay tại chỗ để giảm nguy cơ té ngã.
• Đảm bảo an toàn trong sinh hoạt: giữ nhà cửa sáng sủa, sàn khô ráo, dọn dẹp vật cản; người hay mất thăng bằng có thể sử dụng gậy hoặc nạng hỗ trợ.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý: uống đủ nước, ăn uống đầy đủ, hạn chế rượu bia và cà phê vì dễ gây mất nước và làm tăng chóng mặt.
• Nghỉ ngơi, thư giãn hợp lý: ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng quá mức; có thể tham vấn tâm lý nếu lo âu, stress kéo dài.
• Theo dõi huyết áp và kiểm soát bệnh lý nền: điều trị ổn định các bệnh tim mạch, tiểu đường, thiếu máu… để ngăn ngừa biến chứng.
• Khám chuyên khoa tai mũi họng định kỳ: kiểm tra chức năng tai – tiền đình giúp phát hiện sớm rối loạn liên quan.

Bài viết trên đã giúp giải đáp phần nào thắc mắc về hiện tượng chóng mặt khi thay đổi tư thế. Nguyên nhân có thể xuất phát từ các bệnh lý như BPPV, rối loạn tiền đình, hạ huyết áp tư thế, thiếu máu não cùng nhiều yếu tố khác.

Trong đa số trường hợp, tình trạng này chỉ gây khó chịu tạm thời. Tuy nhiên, nếu các cơn chóng mặt tái phát thường xuyên, kéo dài hoặc kèm theo triệu chứng bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm để được bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân và có phương pháp điều trị kịp thời, phòng ngừa biến chứng nguy hiểm. Liên hệ trực tiếp qua số hotline 0915.045.115 hoặc truy cập trang web https://medicbinhduong.vn/ để được tư vấn.