MEN GAN CAO Ở TRẺ EM: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CÓ NGUY HIỂM KHÔNG VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA

Tình trạng men gan cao ở trẻ em thường được phát hiện qua các xét nghiệm máu định kỳ. Chỉ số men gan tăng có thể là dấu hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương, viêm hoặc kích ứng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Vậy men gan cao ở trẻ có biểu hiện như thế nào và liệu có nguy hiểm không?

MEN GAN CAO Ở TRẺ EM LÀ GÌ?

Men gan cao ở trẻ em là tình trạng gia tăng nồng độ các enzyme alanine aminotransferase (ALT) và aspartate aminotransferase (AST) trong máu. Enzyme là những chất giúp thúc đẩy các phản ứng hóa học trong cơ thể. Con người có hàng nghìn enzyme khác nhau và mỗi ngày chúng đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu cho sự sống. Trong đó, AST và ALT — còn gọi là transaminase — là hai enzyme thường được sử dụng để đánh giá tình trạng gan.

Ở trẻ em khỏe mạnh, một lượng nhỏ AST và ALT trong máu là hoàn toàn bình thường. ALT chủ yếu có trong gan, trong khi AST có mặt ở nhiều cơ quan khác như gan, tuyến tụy, tim, cơ và não. Vì vậy, mặc dù thường được gọi là “men gan”, AST và ALT không phải lúc nào cũng chỉ có nguồn gốc từ gan.

Ngoài AST và ALT, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm thêm một số enzyme khác như gamma-glutamyltransferase (GGT) hoặc phosphatase kiềm (ALP) khi cần đánh giá chức năng gan. Tuy nhiên, AST và ALT vẫn là hai xét nghiệm phổ biến nhất trong tầm soát và theo dõi bệnh gan ở trẻ em.

Khi nồng độ men gan tăng cao, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương hoặc có yếu tố gây hại đến gan. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, do đó trẻ thường cần được thăm khám và thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân chính xác.

NGUYÊN NHÂN MEN GAN CAO Ở TRẺ

Tình trạng men gan cao ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ những vấn đề sức khỏe nhẹ, tạm thời cho đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

1. Nguyên nhân ít nghiêm trọng

Phần lớn trường hợp men gan tăng ở trẻ em liên quan đến các vấn đề không quá nguy hiểm, có thể điều trị và hồi phục tốt, bao gồm:

• Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD): Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tăng men gan ở trẻ. Ở giai đoạn nhẹ, bệnh khá thường gặp và có thể cải thiện nếu thay đổi lối sống. Tuy nhiên, nếu tiến triển nặng kéo dài có thể dẫn đến viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH), thậm chí xơ gan hoặc suy gan.
• Nhiễm virus: Một số virus có thể khiến men gan tăng tạm thời, chẳng hạn như rhinovirus (gây cảm lạnh thông thường) hoặc virus Epstein-Barr (EBV) — tác nhân gây bệnh bạch cầu đơn nhân.
• Tác dụng phụ của thuốc: Tổn thương gan do thuốc (DILI) cũng có thể làm men gan tăng ở trẻ. Các nhóm thuốc có nguy cơ bao gồm thuốc điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (như atomoxetine), một số kháng sinh (minocycline, erythromycin), thuốc chống co giật (axit valproic) hoặc thuốc chứa acetaminophen. Phần lớn trường hợp ở mức độ nhẹ nhưng đôi khi có thể tiến triển nghiêm trọng nếu không được theo dõi.

2. Nguyên nhân nghiêm trọng

Trong một số ít trường hợp, men gan tăng cao ở trẻ có thể liên quan đến những bệnh lý nghiêm trọng hơn, bao gồm:

• Viêm gan virus: như viêm gan B hoặc viêm gan C.
• Viêm gan tự miễn (AIH): tình trạng hệ miễn dịch tấn công các tế bào gan.
• Bệnh lý đường mật: chẳng hạn u nang ống mật chủ, hẹp đường mật, tắc nghẽn ống mật do sỏi hoặc biến chứng viêm tụy.
• Bệnh lý ngoài gan: ví dụ bệnh celiac — một rối loạn miễn dịch của ruột non.
• Các bệnh di truyền: như thiếu hụt alpha-1 antitrypsin (AAT), bệnh Wilson (rối loạn chuyển hóa đồng) hoặc bệnh nhiễm sắc tố sắt (quá tải sắt).

 TRIỆU CHỨNG MEN GAN CAO Ở TRẺ

Nhiều bệnh lý gan ở trẻ em không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Vì vậy, tình trạng men gan tăng cao thường được phát hiện tình cờ qua xét nghiệm máu và có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm vấn đề về gan. Khi triệu chứng xuất hiện, trẻ có thể gặp một số biểu hiện sau:

• Vàng da, vàng mắt: Da và lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng do tăng bilirubin trong máu.
• Bụng to: Có thể do gan to hoặc tình trạng chướng bụng, tích dịch trong ổ bụng.
• Phù tay chân: Sưng ở chân, tay hoặc mí mắt.
• Rối loạn tiêu hóa: Bao gồm tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn mửa.
• Thay đổi màu phân: Phân đen, có máu hoặc phân bạc màu (thường liên quan đến bệnh lý đường mật).
• Dễ bầm tím, chảy máu: Trẻ dễ bị bầm hoặc chảy máu kéo dài hơn bình thường do rối loạn chức năng gan.
• Đau hoặc sưng khớp: Có thể gặp trong một số bệnh lý tự miễn.
• Sốt không rõ nguyên nhân: Sốt kéo dài nhưng không xác định được nguyên nhân cụ thể.
• Phát ban bất thường: Xuất hiện các tổn thương da chưa rõ nguyên nhân.

Nếu trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ hoặc xét nghiệm cho thấy men gan tăng, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa để được đánh giá và xác định nguyên nhân kịp thời.

CÁCH PHÒNG NGỪA MEN GAN CAO Ở TRẺ EM

Để chủ động phòng ngừa tình trạng men gan cao ở trẻ, phụ huynh có thể áp dụng một số biện pháp sau:

• Khám sức khỏe định kỳ: Nên đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín kiểm tra sức khỏe 1–2 lần mỗi năm. Việc xét nghiệm chức năng gan giúp phát hiện sớm những bất thường và can thiệp kịp thời.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Khuyến khích trẻ vận động thường xuyên để kiểm soát cân nặng, giảm nguy cơ thừa cân, béo phì — yếu tố liên quan đến gan nhiễm mỡ.
• Chế độ dinh dưỡng khoa học: Ưu tiên thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất như rau xanh, trái cây; bổ sung protein từ nguồn lành mạnh như cá, thịt nạc, trứng, các loại đậu; đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ hoặc đường.
• Tiêm phòng viêm gan đầy đủ: Trẻ cần được tiêm vắc xin phòng viêm gan theo khuyến cáo, đặc biệt là viêm gan A và viêm gan B.

CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CHO TRẺ MEN GAN CAO

Khi trẻ có men gan tăng, việc thăm khám và điều trị theo chỉ định bác sĩ là rất quan trọng. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng phù hợp có thể hỗ trợ phục hồi chức năng gan và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Thực phẩm nên bổ sung:

• Thực phẩm giàu vitamin (A, B1, B2, B6): Có trong rau xanh, trái cây tươi, cà rốt, giá đỗ, các loại hạt, trứng… giúp tăng cường chuyển hóa và hỗ trợ chức năng gan.
• Thực phẩm giàu protein lành mạnh: Như thịt nạc, cá, trứng, sữa, các loại đậu… giúp phục hồi tế bào gan và tăng cường miễn dịch.
• Thực phẩm cần hạn chế hoặc tránh:
• Đồ ăn nhiều đường, dầu mỡ: Nước ngọt, bánh kẹo, đồ chiên rán… có thể làm tăng tích tụ mỡ trong gan, gây gan nhiễm mỡ.
• Thực phẩm chế biến sẵn, nhiều phụ gia hoặc cay nóng: Có thể làm gan phải hoạt động quá tải, ảnh hưởng đến quá trình phục hồi.

Chế độ ăn cần được điều chỉnh phù hợp với nguyên nhân gây tăng men gan và tình trạng sức khỏe của từng trẻ. Vì vậy, phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp. Liên hệ trực tiếp qua số hotline 0915.045.115 hoặc truy cập trang web https://medicbinhduong.vn/ để được tư vấn.